Cá nổi đầu đớp khí trên mặt nước, nhất là khi cả bể cùng ngoi lên lúc rạng sáng, thường là dấu hiệu nước đang thiếu oxy. Nguyên nhân hay gặp là bể quá đông cá, nước nóng, lọc yếu hoặc vừa tắt, nhiều cây thủy sinh dùng oxy ban đêm, hoặc nước bẩn khiến amoniac tăng cao. Nếu chỉ một con ngoi lên, mang đỏ hay sưng, bé có thể đang bị bệnh mang. Xử lý nhanh: bật sủi khí, hướng đầu ra lọc tạo gợn mặt nước, thay khoảng 30% nước cùng nhiệt độ và ngưng cho ăn một ngày.
Một buổi sáng mất điện đêm trước, chúng mình bước xuống nhà thì thấy cả đàn cá vàng chụm đầu sát mặt nước, miệng đớp liên tục. Chiếc máy sủi chạy pin dự phòng mua từ hôm đó vẫn nằm sẵn cạnh bể tới bây giờ.
Đọc tình huống để đoán nguyên nhân
| Tình huống | Nhiều khả năng là |
|---|---|
| Cả bể cùng ngoi lên, nhất là sáng sớm | Thiếu oxy |
| Sau mất điện, lọc ngừng chạy | Thiếu oxy, vi sinh bị chết |
| Ngày nắng nóng, nước ấm hơn bình thường | Nước nóng giữ được ít oxy |
| Nước đục, có mùi, vừa thả thêm cá | Amoniac, nitrit tăng |
| Chỉ một con ngoi, mang đỏ, sưng, thở gấp | Bệnh mang, ký sinh trùng |
| Cá betta, cá sặc thỉnh thoảng lên đớp | Thói quen hô hấp bình thường |
Xử lý cá nổi đầu trong 15 phút đầu
- Tăng oxy ngay: bật máy sủi, nếu không có thì hướng đầu ra lọc lên sát mặt nước cho gợn sóng.
- Thay 25 – 30% nước: dùng nước đã khử clo, nhiệt độ gần bằng nước bể.
- Hạ nhiệt nếu nước nóng: mở nắp bể, bật quạt thổi ngang mặt nước, tránh nắng trực tiếp.
- Ngưng cho ăn khoảng 24 giờ và vớt thức ăn thừa.
- Kiểm tra lọc: có bị nghẹt, yếu hay vừa tắt không.
Vì sao cá nổi đầu nhiều nhất lúc sáng sớm?
Ban ngày, cây thủy sinh và rêu quang hợp, thải oxy vào nước. Ban đêm, khi đèn tắt, cây ngừng quang hợp và cũng dùng oxy như cá. Đến rạng sáng, oxy trong nước xuống thấp nhất. Bể càng nhiều cây, đông cá và không có sủi thì càng dễ gặp cảnh này. Bạn có thể đặt hẹn giờ cho sủi chạy ban đêm, và điều chỉnh giờ đèn hợp lý như trong bài đèn bể thủy sinh bật mấy tiếng.
Giữ cho bể đủ oxy lâu dài
- Không nuôi quá đông: cá vàng cần nhiều nước hơn bạn nghĩ, khoảng 40 – 50 lít cho con đầu tiên.
- Lọc đủ công suất: chọn theo thể tích bể, gợi ý trong bài lọc treo, lọc vách hay lọc thùng.
- Có sủi dự phòng: nhất là máy sủi dùng pin cho những lần mất điện.
- Thay nước đều 20 – 30% mỗi tuần, hút cặn đáy.
- Cho ăn vừa đủ: lượng cá ăn hết trong 2 – 3 phút.
- Thả cá mới từ từ: bể mới cần chạy vi sinh trước, xem bài chạy vi sinh bể cá.
Khi chỉ một con cá nổi đầu
Nếu cả bể bình thường mà chỉ một bé cứ lơ lửng sát mặt nước, hãy quan sát kỹ mang và cách bơi. Mang đỏ sẫm, sưng, có nhớt trắng gợi ý bệnh mang hoặc ký sinh trùng, cần tách bé ra bể cách ly để điều trị. Nếu bé nổi bụng, bơi lộn ngược thì vấn đề có thể nằm ở bóng hơi, như trong bài cá vàng bơi lộn ngược.
Máy sủi khí, đá sủi và bộ test nước là nhóm đồ shop thú cưng Kumi Pets đang tìm hiểu để giới thiệu sau này. Bạn có thể đọc thêm về hiện tượng thiếu oxy trong nước trên trang Hypoxia (environmental) của Wikipedia.
Hỏi đáp nhanh
Cá betta nổi đầu đớp khí có sao không?
Cá betta, cá sặc có cơ quan hô hấp phụ nên thỉnh thoảng lên mặt nước lấy khí là bình thường. Chỉ đáng lo khi bé ngoi liên tục, thở gấp, mang đỏ.
Thiếu oxy thì bao lâu cá chết?
Tùy loài và mức độ, có thể chỉ vài giờ với bể đông cá trong đêm nóng. Thấy cả bể cùng ngoi lên là cần xử lý ngay.
Bể có cây thủy sinh có thiếu oxy được không?
Có. Ban ngày cây thải oxy, nhưng ban đêm cây lại dùng oxy. Bể nhiều cây, đông cá mà không có sủi thì dễ thiếu oxy vào rạng sáng.
Có nên cho cá ăn khi cá đang nổi đầu không?
Không. Thức ăn thừa phân hủy càng làm nước thiếu oxy hơn. Hãy xử lý nước trước, ngưng cho ăn khoảng một ngày.
Mặt nước yên, cá mới yên
Cá nổi đầu là lời “kêu cứu” rất rõ ràng. Tăng oxy và thay nước ngay khi thấy, sau đó điều chỉnh mật độ cá, lọc và sủi để chuyện này không lặp lại, bể của bạn sẽ yên ổn cả ngày lẫn đêm.