Chạy vi sinh bể cá thường mất khoảng 3 – 6 tuần với bể nước ngọt. Nếu có vật liệu lọc lấy từ bể cũ khỏe mạnh hoặc dùng vi sinh đóng chai, thời gian có thể rút xuống còn 1 – 2 tuần, nhưng bạn vẫn cần đo nước để chắc chắn. Bể được xem là “chín” khi amoniac bằng 0, nitrit bằng 0 và nitrat bắt đầu xuất hiện.
Đây là bước nhiều người mới hay bỏ qua vì nóng lòng thả cá, rồi vài ngày sau cá nổi đầu, lờ đờ mà không rõ vì sao. Bài này giải thích chu trình vi sinh trong bể, cách chạy vi sinh bể cá không cần cá theo từng bước, cách đọc 3 chỉ số nước, cách rút ngắn thời gian và những sai lầm khiến bể “sống” rồi lại “chết”. Bộ test nước, vi sinh và vật liệu lọc cũng là những món cửa hàng thú cưng Kumi Pets đang tìm hiểu để giới thiệu cho người chơi cá.
Chạy vi sinh bể cá là gì?
Cá thải chất thải, thức ăn thừa phân hủy, cả hai đều tạo ra amoniac, một chất rất độc với cá dù chỉ ở nồng độ thấp. Trong một bể “chín”, có hai nhóm vi khuẩn có lợi làm việc liên tục:
- Nhóm thứ nhất chuyển amoniac thành nitrit. Nitrit vẫn độc, làm máu cá khó mang oxy.
- Nhóm thứ hai chuyển nitrit thành nitrat. Nitrat ít độc hơn nhiều, được cây thủy sinh hấp thụ một phần và loại bỏ khi bạn thay nước.
Chạy vi sinh bể cá nghĩa là cho hai nhóm vi khuẩn này đủ thời gian sinh sôi, bám vào vật liệu lọc, sỏi và mặt kính, đến khi chúng xử lý kịp lượng amoniac mỗi ngày. Vi khuẩn sống chủ yếu trên bề mặt các vật trong bể, đặc biệt là trong lọc, chứ không lơ lửng nhiều trong nước.
Vì sao không nên thả cá ngay vào bể mới?
Bể mới chưa có vi khuẩn có lợi, nên amoniac từ cá tích tụ rất nhanh, sau đó đến lượt nitrit tăng vọt. Người chơi cá gọi đây là “hội chứng bể mới”. Dấu hiệu thường gặp:
- Cá nổi đầu, há miệng thở gấp sát mặt nước.
- Mang cá đỏ, vây cụp, cá nằm im dưới đáy.
- Cá bỏ ăn, chết rải rác sau vài ngày đến một hai tuần.
Đợi bể chín trước rồi mới thả cá là cách nhẹ nhàng nhất cho cả bạn và đàn cá.
Chuẩn bị gì trước khi chạy vi sinh bể cá?
| Đồ cần có | Ghi chú |
|---|---|
| Lọc chạy liên tục | Có ngăn chứa vật liệu lọc sinh học như sứ lọc, nham thạch, bông lọc |
| Bộ test amoniac, nitrit, nitrat | Loại nhỏ giọt thường cho kết quả rõ hơn que thử |
| Dung dịch khử clo | Dùng mỗi lần cho nước máy vào bể |
| Nguồn amoniac | Một ít thức ăn cá, hoặc amoniac tinh khiết không mùi, không chất tẩy |
| Vi sinh đóng chai (tùy chọn) | Giúp rút ngắn thời gian, vẫn cần đo nước |
| Nhiệt kế | Vi khuẩn phát triển tốt khi nước ấm khoảng 25 – 30°C |
Ở phần lớn các tỉnh phía Nam, nhiệt độ phòng đã đủ ấm. Mùa lạnh ở miền Bắc, bạn có thể cần sưởi để vi sinh lên nhanh hơn.
Cách chạy vi sinh bể cá không cần cá, từng bước
- Dựng bể: rửa sơ sỏi, bày cây, đổ nước đã khử clo và bật lọc chạy cả ngày lẫn đêm.
- Thêm nguồn amoniac: rắc một nhúm thức ăn cá mỗi ngày để thức ăn phân hủy tạo amoniac, hoặc nhỏ amoniac tinh khiết đến khi test được khoảng 2 ppm.
- Bổ sung vi sinh theo hướng dẫn trên chai, nếu bạn có.
- Đo nước 2 – 3 ngày một lần, ghi lại amoniac, nitrit, nitrat để nhìn rõ bể đang ở giai đoạn nào.
- Khi nitrit xuất hiện, tiếp tục giữ nguồn amoniac như cũ. Lúc này nitrit có thể lên khá cao, bạn cứ kiên nhẫn.
- Bể chín khi bạn thêm amoniac và sau khoảng 24 giờ, cả amoniac lẫn nitrit đều về 0, còn nitrat có giá trị.
- Thay khoảng 30 – 50% nước để hạ nitrat trước khi thả cá.
Cách làm này gọi là chạy bể không cá. Nếu bạn muốn đọc thêm về nguyên lý, trang Fishless cycling trên Wikipedia giải thích khá đầy đủ các giai đoạn.
Đọc 3 chỉ số để biết bể đã chín chưa
| Giai đoạn | Thường rơi vào | Amoniac | Nitrit | Nitrat |
|---|---|---|---|---|
| Bắt đầu | Tuần 1 | Tăng | Gần như 0 | 0 |
| Vi khuẩn nhóm 1 phát triển | Tuần 2 – 3 | Giảm dần | Tăng mạnh | Bắt đầu xuất hiện |
| Vi khuẩn nhóm 2 phát triển | Tuần 3 – 6 | 0 | Giảm dần về 0 | Tăng |
| Bể đã chín | Khoảng tuần 4 – 6 | 0 | 0 | Có giá trị |
Đây chỉ là mốc tham khảo. Có bể chín trong 3 tuần, có bể phải 8 tuần, tùy nhiệt độ, nguồn vi sinh và lượng amoniac bạn cho vào. Con số trên bộ test mới là thứ quyết định, không phải số ngày.
Cách rút ngắn thời gian chạy vi sinh bể cá
- Xin vật liệu lọc từ bể cũ: một nắm sứ lọc hay miếng bông lọc từ bể khỏe mạnh đã chạy lâu mang theo rất nhiều vi khuẩn có lợi.
- Dùng sỏi, lũa từ bể cũ: cũng có tác dụng, dù ít hơn vật liệu lọc.
- Trồng nhiều cây thủy sinh: cây hấp thụ một phần amoniac, giúp bể ổn định hơn.
- Bổ sung vi sinh đóng chai: đặc biệt hữu ích với bể mới hoàn toàn.
- Giữ nước ấm và lọc chạy liên tục: tắt lọc vài giờ là vi khuẩn trong lọc thiếu oxy.
- Không dùng thuốc trị bệnh, thuốc diệt khuẩn trong thời gian chạy vì có thể làm chết vi sinh.
Nếu đã lỡ thả cá vào bể chưa chín
Bạn không cần vớt cá ra ngay. Hãy chuyển sang cách chạy vi sinh có cá, kèm theo dõi sát hơn:
- Giữ số lượng cá thật ít, chọn những bé khỏe.
- Cho ăn rất ít, mỗi ngày một lần, vớt thức ăn thừa sau vài phút.
- Đo amoniac và nitrit mỗi ngày.
- Khi một trong hai chỉ số vượt khoảng 0,5 ppm, thay 25 – 30% nước đã khử clo.
- Bổ sung vi sinh và có thể dùng thêm dung dịch khử độc amoniac để cá dễ chịu hơn trong lúc chờ.
Thả cá vào bể vừa chín
- Bắt đầu với vài con: vi sinh cần thời gian để tăng theo lượng chất thải mới, thả cả đàn một lúc dễ làm bể “sốc”.
- Cân nhiệt: thả nguyên túi cá nổi trên mặt bể khoảng 15 – 20 phút.
- Cho cá làm quen với nước: mỗi vài phút thêm một ít nước bể vào túi.
- Vớt cá sang bể bằng vợt, hạn chế đổ nước trong túi vào bể.
- Thêm cá mới sau 1 – 2 tuần, đo nước trước mỗi lần thêm.
Nếu bạn định nuôi cá betta chung với các loài khác, bài cá betta nuôi chung với cá gì có danh sách những bạn cùng bể hiền lành để chọn.
Những sai lầm khiến bể đã chín lại mất vi sinh
- Rửa vật liệu lọc bằng nước máy: clo trong nước máy diệt vi khuẩn có lợi. Hãy giũ vật liệu lọc trong xô nước bể cũ lúc thay nước.
- Thay toàn bộ nước, cọ sạch bể: mỗi lần chỉ nên thay khoảng 20 – 30% nước.
- Thay mới toàn bộ vật liệu lọc cùng lúc: nếu cần thay, đổi từng phần cách nhau vài tuần.
- Tắt lọc qua đêm vì sợ ồn.
- Cho ăn quá nhiều: thức ăn thừa tạo amoniac vượt sức xử lý của vi sinh.
Nước đục trắng vài ngày đầu ở bể mới thường do vi khuẩn bùng phát và sẽ tự trong lại. Nếu nước đục kéo dài hoặc đổi màu, bạn xem thêm cách đọc màu khi nước bể cá bị đục để tìm nguyên nhân.
Bể mới chưa ổn định và cá mới chưa cách ly là hai lý do hay khiến bệnh đốm trắng xuất hiện. Nếu thấy cá có chấm trắng như hạt muối, bạn xem cách xử lý trong bài cá bị đốm trắng.
Câu hỏi thường gặp khi chạy vi sinh bể cá
Chạy vi sinh bể cá mất bao lâu?
Thường khoảng 3 – 6 tuần với bể nước ngọt. Dùng vật liệu lọc từ bể cũ hoặc vi sinh đóng chai có thể rút ngắn còn 1 – 2 tuần, nhưng vẫn cần đo nước để xác nhận.
Làm sao biết bể cá đã chín?
Bể chín khi amoniac và nitrit đều về 0 trong khoảng 24 giờ sau khi có nguồn amoniac mới, đồng thời nitrat có giá trị trên bộ test.
Không có bộ test thì có chạy vi sinh được không?
Vẫn chạy được, nhưng bạn sẽ chỉ đoán theo số ngày. Bộ test giúp biết chính xác lúc nào an toàn để thả cá, nhất là với người mới.
Chỉ đổ vi sinh rồi thả cá ngay có được không?
Vi sinh đóng chai giúp nhanh hơn nhưng không thay được thời gian chờ. Tốt nhất vẫn đo amoniac và nitrit trước khi thả, và chỉ thả vài con lúc đầu.
Có cần tắt đèn bể trong lúc chạy vi sinh?
Không bắt buộc. Nếu bể có cây thủy sinh thì vẫn bật đèn 6 – 8 tiếng mỗi ngày. Bể không có cây có thể bật ít hơn để hạn chế rêu.
Chờ thêm vài tuần cho đàn cá khỏe lâu dài
Chạy vi sinh bể cá là bước chậm nhưng đáng làm nhất khi dựng bể mới. Bật lọc liên tục, cho nguồn amoniac đều, đo nước vài ngày một lần và chờ đến khi amoniac, nitrit đều về 0. Khi bể đã chín, thả cá từ từ và giữ thói quen thay nước một phần mỗi tuần, đàn cá sẽ khỏe và nước bể cũng trong lâu hơn.