Cách phân biệt yến phụng trống mái dễ nhất là nhìn phần da mũi (gọi là cere) ngay trên mỏ. Ở yến phụng trưởng thành, con trống có mũi màu xanh dương hoặc xanh tím, bóng và đều màu. Con mái có mũi màu nâu, be hoặc trắng xanh nhạt, thường có viền trắng quanh hai lỗ mũi, đến mùa sinh sản thì chuyển nâu sậm và sần như lớp vỏ. Với bé dưới 4 tháng tuổi, màu mũi chưa rõ nên cần nhìn thêm vài chi tiết khác.
Biết giới tính giúp bạn chọn bạn đồng hành cho bé, đặt tên đúng, và chuẩn bị trước nếu nuôi một cặp. Chúng mình tổng hợp lại những cách nhìn đơn giản mà người mới vẫn làm được tại nhà. Thức ăn, lồng hay đồ chơi cho chim cũng là nhóm sản phẩm shop thú cưng Kumi Pets đang tìm hiểu để giới thiệu sau này.
Phân biệt yến phụng trống mái qua màu mũi
| Giai đoạn | Yến phụng trống | Yến phụng mái |
|---|---|---|
| Dưới 4 tháng | Mũi hồng tím, đều màu, hơi bóng | Mũi nhạt màu, có viền trắng rõ quanh lỗ mũi |
| Trưởng thành | Mũi xanh dương hoặc xanh tím, mịn | Mũi trắng xanh nhạt, be hoặc nâu nhạt |
| Mùa sinh sản | Mũi xanh đậm hơn | Mũi nâu sậm, dày và sần như vỏ |
Hãy quan sát dưới ánh sáng tự nhiên, vì đèn vàng trong nhà dễ làm màu mũi bị lệch. Nên nhìn vài ngày liên tiếp, vì màu mũi con mái có thể đổi theo chu kỳ.
Những trường hợp màu mũi dễ gây nhầm
- Yến phụng con: mũi con trống và con mái đều nhạt, khác biệt chỉ nằm ở độ đều màu và viền trắng quanh lỗ mũi.
- Các dòng màu đặc biệt: yến phụng lutino (vàng mắt đỏ), albino (trắng mắt đỏ), một số dòng đốm (pied) và dòng mắt đen: con trống thường giữ mũi màu hồng tím suốt đời, không chuyển xanh.
- Con mái lúc chưa vào mùa: mũi trắng xanh nhạt nên đôi khi bị tưởng là con trống mũi nhạt.
Mẹo nhỏ: mũi con trống thường bóng và đều một màu, còn mũi con mái hay có vùng trắng ngay quanh lỗ mũi. Nhìn vào chi tiết này thường chính xác hơn chỉ dựa vào màu.
Nhìn thêm vào tính cách và hành vi
Tính cách không đủ để kết luận chắc chắn, nhưng là manh mối hữu ích đi kèm màu mũi:
- Yến phụng trống: hót líu lo nhiều, hay gật đầu, nhún nhảy, gõ mỏ vào gương hoặc đồ chơi, thường mớm thức ăn cho bạn cùng lồng hoặc cho cả gương.
- Yến phụng mái: ít hót hơn, chủ yếu kêu ngắn, thích gặm cắn giấy, gỗ, hay “làm chủ” lồng và đôi khi hơi nóng tính với bạn cùng lồng.
Những dấu hiệu khác để tham khảo
- Vằn trên đầu: yến phụng con có vằn sọc chạy xuống tận mũi, khoảng 3 – 4 tháng tuổi thì vằn rút lên, trán sạch màu. Dấu này giúp đoán tuổi, từ đó biết màu mũi đã “đáng tin” chưa.
- Mắt: bé non có mắt đen tuyền, trưởng thành thì xuất hiện vòng tròng mắt màu nhạt.
- Dáng đầu: một số người thấy đầu con trống tròn hơn, đầu con mái dẹt hơn, nhưng dấu này khá cảm tính.
Khi nào nên xét nghiệm ADN?
Nếu bé thuộc dòng màu đặc biệt, hoặc bạn cần biết chắc để ghép cặp, xét nghiệm ADN là cách chính xác nhất. Mẫu thường lấy từ vài cọng lông hoặc giọt máu nhỏ, gửi phòng thí nghiệm hoặc phòng khám thú y có dịch vụ. Với đa số người nuôi làm cảnh, chỉ cần chờ bé đủ 4 – 6 tháng tuổi rồi nhìn lại mũi là đã khá chắc.
Nuôi trống hay mái thì hợp hơn?
Không có lựa chọn nào “tốt hơn”, chỉ có lựa chọn hợp với bạn:
- Muốn bé hót nhiều, dễ học vài âm thanh: con trống thường hợp hơn.
- Muốn bé ít ồn, thích tự chơi gặm đồ: con mái hợp hơn.
- Nuôi một cặp trống mái: bé có thể đẻ trứng, nên cân nhắc không đặt hộp đẻ trong lồng nếu bạn chưa muốn nhân giống.
Yến phụng là loài sống theo đàn, nên dù trống hay mái, bé vẫn cần nhiều thời gian chơi cùng bạn hoặc có bạn cùng lồng. Một thực đơn đủ hạt, rau và khoáng cũng giúp màu lông và màu mũi rõ đẹp hơn, bạn có thể xem thêm trong bài yến phụng ăn gì. Tìm hiểu thêm về loài chim này trên trang Budgerigar của Wikipedia.
Câu hỏi thường gặp khi phân biệt yến phụng trống mái
Yến phụng mấy tháng thì phân biệt được trống mái?
Khoảng từ 3 – 4 tháng tuổi màu mũi bắt đầu rõ, đến 6 tháng thì gần như ổn định và dễ nhìn nhất.
Yến phụng mái có hót không?
Có, nhưng thường ít và đơn giản hơn con trống. Con mái chủ yếu kêu ngắn, ríu rít.
Mũi yến phụng chuyển nâu có phải bị bệnh không?
Với con mái, mũi nâu sậm và sần là dấu hiệu bình thường của mùa sinh sản. Với con trống, mũi đổi sang nâu thì nên đưa đi khám vì có thể liên quan tới nội tiết.
Yến phụng lutino trống có mũi màu gì?
Con trống dòng lutino và albino thường giữ mũi hồng tím suốt đời, nên dễ bị nhầm với con mái hoặc bé non.
Hai con yến phụng mái nuôi chung được không?
Được, nhưng đôi khi các bé mái tranh chỗ và hơi gắt với nhau. Lồng rộng, nhiều cầu đậu và đồ chơi sẽ giúp các bé sống hòa thuận hơn.
Một cái nhìn kỹ vào chiếc mũi nhỏ
Phân biệt yến phụng trống mái không cần dụng cụ gì đặc biệt, chỉ cần chờ bé đủ tuổi, nhìn mũi dưới ánh sáng tự nhiên và để ý thêm tính cách của bé. Trường hợp dòng màu đặc biệt hay cần biết chắc, xét nghiệm ADN sẽ cho câu trả lời rõ ràng nhất.