Cá bị đốm trắng khi trên thân, vây và mang xuất hiện nhiều chấm trắng nhỏ li ti như hạt muối, cá hay cọ mình vào đá, sỏi, thở gấp và cụp vây. Thủ phạm là ký sinh trùng Ichthyophthirius, thường bùng lên khi nhiệt độ nước thay đổi đột ngột hoặc khi thả cá mới chưa cách ly. Cách chữa hiệu quả là nâng nhiệt độ nước từ từ, kết hợp muối hột không i-ốt hoặc thuốc trị đốm trắng cho cá cảnh, thay nước và hút đáy đều, rồi tiếp tục điều trị thêm vài ngày sau khi hết đốm.
Đốm trắng là bệnh gần như ai nuôi cá lâu cũng gặp ít nhất một lần. Tin vui là nếu phát hiện sớm, bệnh khá dễ chữa. Điều quan trọng là hiểu vòng đời của ký sinh trùng để không dừng thuốc quá sớm. Thuốc, máy sưởi hay nhiệt kế cho bể cá đều là những món shop thú cưng Kumi Pets đang tìm hiểu để giới thiệu sau này.
Dấu hiệu cá bị đốm trắng
- Chấm trắng nhỏ, tròn, nổi gồ, kích thước gần như bằng nhau, rải đều trên thân, vây, mang.
- Cá cọ mình vào đá, sỏi, thành bể vì ngứa.
- Cá thở nhanh, hay ngoi gần mặt nước khi ký sinh bám nhiều ở mang.
- Cá cụp vây, lờ đờ, ăn ít hơn.
Lưu ý: búi trắng xốp như bông là nấm, không phải đốm trắng. Bạn có thể xem cách phân biệt kỹ hơn trong bài cá vàng bị nấm trắng. Cá vàng đực vào mùa sinh sản cũng có những nốt trắng nhỏ ở nắp mang và vây ngực, nhưng chỉ ở đúng vị trí đó và cá vẫn khỏe.
Vòng đời ký sinh và vì sao không nên dừng thuốc sớm
Mỗi chấm trắng là một ký sinh trùng đang chui dưới lớp da cá, nên thuốc gần như không chạm được tới nó. Sau vài ngày, nó rời cá, rơi xuống đáy, phân chia thành hàng trăm con non bơi tự do để tìm cá mới. Thuốc và muối chỉ tiêu diệt được giai đoạn bơi tự do này.
| Giai đoạn | Ở đâu | Thuốc có tác dụng? |
|---|---|---|
| Bám trên cá (chấm trắng) | Dưới da, mang | Hầu như không |
| Rơi xuống đáy, phân chia | Sỏi, đáy bể | Ít |
| Con non bơi tự do | Trong nước | Có, đây là lúc tiêu diệt được |
Vì vậy, chấm trắng trên cá biến mất không có nghĩa bể đã sạch bệnh. Hãy tiếp tục điều trị thêm khoảng 3 – 5 ngày sau khi không còn thấy đốm.
Cách chữa cá bị đốm trắng tại nhà
- Nâng nhiệt độ từ từ: với cá nhiệt đới, tăng dần lên khoảng 28 – 30°C, mỗi ngày chừng 1 – 2°C. Nhiệt độ cao làm vòng đời ký sinh chạy nhanh hơn, thuốc phát huy sớm hơn. Cá vàng là cá nước mát, chỉ nên nâng tới khoảng 25 – 26°C.
- Tăng sục khí: nước ấm giữ ít oxy hơn, cá đang bệnh ở mang lại càng cần oxy.
- Muối hột không i-ốt: bắt đầu khoảng 1 g mỗi lít, sau 1 – 2 ngày nâng dần lên khoảng 2 – 3 g mỗi lít nếu cá chịu tốt. Không dùng cách này với bể có cây thủy sinh, ốc, tép, và cá da trơn không vảy.
- Hoặc dùng thuốc trị đốm trắng cho cá cảnh: làm đúng liều trên bao bì. Với cá không vảy như cá chuột, cá heo, nhiều loại thuốc khuyên giảm còn nửa liều.
- Thay nước và hút đáy: thay khoảng 25 – 30% nước mỗi 1 – 2 ngày, hút sạch đáy để loại bớt ký sinh đang nằm dưới sỏi, bù lại muối hoặc thuốc tương ứng.
- Tháo than hoạt tính khỏi lọc trong lúc dùng thuốc, vì than hút mất thuốc.
Nên chữa cả bể hay tách cá?
Đốm trắng lây rất nhanh, khi bạn thấy một bé có đốm thì nhiều khả năng ký sinh đã có khắp bể. Vì vậy thường nên điều trị cả bể chính. Chỉ tách riêng khi bể có cây, tép, ốc không chịu được muối hoặc thuốc; lúc đó bể chính vẫn cần để trống cá ít nhất vài ngày ở nhiệt độ cao để ký sinh không còn vật chủ.
Phòng đốm trắng cho bể cá
- Cách ly cá mới khoảng 2 tuần trong bể riêng trước khi thả chung.
- Thả cá đúng cách: ngâm túi cho cân bằng nhiệt độ, tránh sốc nhiệt.
- Giữ nhiệt độ ổn định: dùng sưởi có điều nhiệt với bể cá nhiệt đới, nhất là mùa mưa và mùa lạnh.
- Nước sạch, vi sinh ổn định: cá khỏe sẽ chống chọi ký sinh tốt hơn. Bể mới nên đọc bài chạy vi sinh bể cá trước khi thả.
Đọc thêm về loài ký sinh gây bệnh này trên trang Ichthyophthirius multifiliis của Wikipedia.
Câu hỏi thường gặp khi cá bị đốm trắng
Cá bị đốm trắng bao lâu thì khỏi?
Thường khoảng 1 – 2 tuần nếu điều trị đúng. Nhiệt độ càng cao trong ngưỡng cá chịu được thì vòng đời ký sinh càng ngắn, bệnh khỏi càng nhanh.
Bệnh đốm trắng có tự khỏi không?
Rất hiếm. Ký sinh nhân lên theo cấp số nhân, để lâu có thể làm chết cả bể, nhất là khi bám nhiều ở mang.
Cá bị đốm trắng có lây sang người không?
Không. Ký sinh trùng này chỉ sống trên cá. Bạn vẫn nên rửa tay sau khi thao tác với bể.
Có dùng muối ăn có i-ốt để chữa đốm trắng được không?
Nên dùng muối hột không i-ốt hoặc muối chuyên cho bể cá, tránh muối có i-ốt và chất chống vón.
Đang chữa đốm trắng có cho cá ăn không?
Có, nhưng cho ít hơn bình thường và vớt thức ăn thừa để nước không bẩn thêm trong lúc điều trị.
Chữa đủ ngày, bể sạch lâu dài
Cá bị đốm trắng không đáng sợ nếu bạn phát hiện sớm và kiên nhẫn chữa đủ ngày. Nâng nhiệt từ từ, dùng muối hoặc thuốc đúng liều, thay nước và hút đáy đều, rồi duy trì thói quen cách ly cá mới, bể cá của bạn sẽ ít khi gặp lại vị khách khó chịu này.