Nhím kiểng rụng gai có thể hoàn toàn bình thường hoặc là dấu hiệu bệnh. Bình thường khi bé đang trong giai đoạn thay gai (khoảng 6 – 8 tuần tuổi, 3 – 4 tháng tuổi và đôi khi quanh 6 tháng tuổi), gai mới mọc đều ngay chỗ gai cũ, da không đỏ, không bong vảy. Đáng lo khi bé đã trưởng thành mà rụng gai thành từng mảng trụi, da khô bong vảy trắng, đóng mày hoặc bé gãi liên tục; nguyên nhân hay gặp nhất là ve ghẻ (mạt), cần bác sĩ thú y kiểm tra.
Lần đầu thấy vài chiếc gai nằm trong ổ, chúng mình cũng giật mình. Sau vài lần quan sát và hỏi bác sĩ, chúng mình học được cách phân biệt “thay áo” với “có chuyện”. Bài này giúp bạn làm điều đó, kèm cách chăm bé trong giai đoạn thay gai và khi nào cần đi khám. Những bạn nhỏ khác trong nhà như mèo, thỏ, hamster đều có bài riêng trong cẩm nang chăm sóc thú cưng mà chúng mình đang viết dần.
Thay gai ở nhím kiểng là gì?
Nhím con sinh ra với lớp gai mềm, sau đó lần lượt thay sang gai cứng của nhím trưởng thành. Quá trình này gọi là thay gai (quilling), giống như răng sữa của trẻ nhỏ. Các đợt thay gai thường gặp:
- Khoảng 6 – 8 tuần tuổi: đợt thay gai đầu tiên.
- Khoảng 3 – 4 tháng tuổi: đợt rõ rệt nhất, bé có thể rụng khá nhiều.
- Khoảng 6 tháng tuổi: một số bé có thêm đợt nhẹ.
Nhím trưởng thành khỏe mạnh vẫn rụng lẻ tẻ vài chiếc gai mỗi tuần, vì gai cũ được thay mới dần. Đó cũng là bình thường.
Dấu hiệu nhím kiểng rụng gai do thay gai
- Bé đang trong độ tuổi thay gai.
- Gai rụng rải rác, không thành mảng trụi.
- Có thể thấy đầu gai mới nhú lên ở những chỗ gai cũ rụng.
- Da hồng nhạt, sạch, không bong vảy, không đóng mày.
- Bé hơi cáu, ít muốn bế, đôi khi ăn kém hơn một chút vì gai mới đâm qua da gây ngứa và đau.
Khi nào nhím kiểng rụng gai là đáng lo?
- Nhím đã trưởng thành mà rụng gai nhiều, để lộ những mảng da trống.
- Da khô, bong vảy trắng như gàu, hoặc có lớp vảy nâu đóng quanh gốc gai.
- Bé gãi, cọ người liên tục, cuộn tròn ít hơn.
- Có những chấm trắng li ti di chuyển quanh mắt, tai hoặc gốc gai.
- Da đỏ, có vết loét, có mùi lạ.
- Bé sụt cân, bỏ ăn, lừ đừ.
Nguyên nhân bệnh lý khiến nhím kiểng rụng gai
Ve ghẻ (mạt) — nguyên nhân hay gặp nhất
Mạt rất nhỏ, sống trên da nhím và làm da bong vảy, gai rụng thành mảng. Mạt có thể đến từ lót chuồng, nhím khác hoặc môi trường. Theo VCA, đây là vấn đề da phổ biến ở nhím kiểng và cần bác sĩ chẩn đoán, điều trị bằng thuốc phù hợp.
Nấm da
Nấm gây da khô, đóng vảy và rụng gai, đôi khi lây được sang người. Cần soi da để phân biệt với mạt.
Da khô do môi trường
Phòng điều hòa quá khô, tắm quá thường xuyên hoặc dùng xà phòng mạnh khiến da bé khô, bong vảy.
Dinh dưỡng chưa đủ
Thiếu đạm hoặc chất béo tốt có thể làm gai yếu, dễ gãy. Nhím kiểng cần thức ăn chuyên dụng giàu đạm, có thêm côn trùng như sâu canxi, dế làm phần bổ sung.
Căng thẳng
Chuyển nhà, tiếng ồn, chuồng chật hay bị làm phiền lúc ngủ cũng có thể khiến bé rụng gai nhiều hơn.
Bảng phân biệt nhanh khi nhím kiểng rụng gai
| Đặc điểm | Thay gai bình thường | Có thể do bệnh |
|---|---|---|
| Độ tuổi | Nhím con, nhím dưới 6 tháng | Mọi tuổi, nhất là nhím trưởng thành |
| Kiểu rụng | Rải rác | Thành mảng, để lộ da |
| Gai mới | Mọc ngay chỗ gai cũ | Không thấy gai mới |
| Da | Sạch, hồng | Khô, bong vảy, đóng mày, đỏ |
| Hành vi | Hơi cáu, vẫn ăn | Gãi nhiều, bỏ ăn, sụt cân |
Chăm nhím trong giai đoạn thay gai
Nếu bạn đã chắc nhím kiểng rụng gai là do thay gai, vài việc nhỏ dưới đây giúp bé dễ chịu hơn.
- Bế nhẹ nhàng bằng khăn mềm: lúc này da bé nhạy cảm, khăn giúp bé thấy an toàn và bạn đỡ bị gai đâm.
- Tắm yến mạch nếu bé có vẻ ngứa: ngâm một ít yến mạch nguyên chất (không đường, không hương liệu) trong nước ấm, cho bé ngâm vài phút rồi thấm khô kỹ. Không tắm quá thường xuyên.
- Giữ chuồng sạch, khô thoáng: thay lót định kỳ, chọn lót giấy không bụi.
- Đủ dinh dưỡng: duy trì thức ăn chuyên dụng giàu đạm và nước sạch.
- Kiên nhẫn: bé có thể xù gai, phì phò nhiều hơn. Hãy cho bé thời gian, đừng ép bé mở người ra.
Những điều không nên làm
- Không tự dùng thuốc trị ve rận của chó mèo, vì liều và thành phần có thể độc với nhím.
- Không nhổ những chiếc gai đang lung lay.
- Không bôi dầu, kem dưỡng của người lên da bé khi chưa hỏi bác sĩ.
Các vấn đề sức khỏe khác của nhím có trong mục sức khỏe của nhím, và chuồng trại phù hợp trong mục chuồng và đồ dùng cho nhím.
Câu hỏi thường gặp khi nhím kiểng rụng gai
Nhím kiểng rụng gai bao nhiêu là bình thường?
Nhím trưởng thành rụng lẻ tẻ vài chiếc gai mỗi tuần là bình thường. Trong giai đoạn thay gai của nhím con, bé có thể rụng nhiều hơn nhưng vẫn rải rác và gai mới mọc ngay sau đó.
Nhím mấy tháng thì thay gai?
Thường có các đợt quanh 6 – 8 tuần tuổi, 3 – 4 tháng tuổi và đôi khi quanh 6 tháng tuổi. Đợt 3 – 4 tháng tuổi thường rõ nhất.
Làm sao biết nhím bị ve ghẻ?
Bé rụng gai thành mảng, da khô bong vảy trắng hoặc đóng mày nâu quanh gốc gai, gãi nhiều. Đôi khi thấy chấm trắng li ti di chuyển quanh mắt, tai. Bác sĩ cần soi da để chẩn đoán chính xác.
Có nên tắm cho nhím đang thay gai không?
Có thể tắm yến mạch nhẹ nếu bé có vẻ ngứa, dùng nước ấm và thấm khô kỹ. Không nên tắm quá thường xuyên vì dễ làm da khô hơn.
Nhím rụng gai có lây sang người không?
Thay gai bình thường thì không. Nếu nguyên nhân là nấm da, nấm có thể lây sang người, nên đeo găng tay khi chăm bé và đưa bé đi khám.
Lời kết
Nhím kiểng rụng gai không phải lúc nào cũng đáng lo. Nếu bé còn nhỏ, gai rụng rải rác và gai mới mọc đều, bé chỉ đang “thay áo”. Nhưng nếu bé đã lớn, rụng thành mảng, da bong vảy hoặc bé gãi nhiều, hãy đưa bé đến bác sĩ thú y có kinh nghiệm với thú cưng đặc biệt để được kiểm tra sớm. Phát hiện sớm giúp bé khỏi nhanh và đỡ khó chịu hơn nhiều.